Zakaz palenia drewnem? Uchwały antysmogowe 2026–2027 — czy kocioł na drewno 5 klasy będzie legalny
Krótko: w Polsce nie ma ogólnego zakazu palenia drewnem. Kocioł na drewno spełniający ekoprojekt (lub klasę 5 normy PN-EN 303-5) jest dopuszczony uchwałami antysmogowymi w niemal całym kraju i bez terminu ważności. Wyjątki to Kraków, gdzie od 2019 r. nie wolno palić żadnym paliwem stałym, oraz kilka lokalnych ograniczeń opisanych niżej. Unijne przepisy o wycofaniu kotłów do 2040 r. dotyczą paliw kopalnych — Komisja Europejska wprost pisze, że biomasa nie jest paliwem kopalnym. Wymienić trzeba za to stare kotły klasy 3 i 4: w większości województw do końca 2026 albo 2027 roku.
Uchwały antysmogowe — terminy w województwach
| Województwo | Kotły pozaklasowe | Kotły klasy 3–4 | Kocioł na drewno klasy 5 / ekoprojekt | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Mazowieckie | zakaz od 1.01.2023 | zakaz od 1.01.2028 | dozwolony bez terminu (nowe od 11.11.2017 — ekoprojekt) | drewno ≤20% wilgotności; Warszawa: zakaz węgla od 1.10.2023 (drewna nie obejmuje) |
| Małopolskie (bez Krakowa) | do 30.04.2024 | do 31.12.2026 | dozwolony; nowe od 1.07.2017 — ekoprojekt | wymóg automatycznego podawania nie dotyczy kotłów zgazowujących |
| Kraków | całkowity zakaz paliw stałych, także drewna, od 1.09.2019 | dotyczy też kominków | ||
| Śląskie | do 31.12.2021–31.12.2025 (wg wieku kotła) | do 31.12.2027 | dozwolony; nowe od 1.09.2017 — klasa 5 lub ekoprojekt | biomasa ≤20% wilgotności |
| Łódzkie | do 1.01.2025 | do 1.01.2028 | dozwolony do końca żywotności | biomasa ≤20% |
| Podkarpackie | do 1.01.2022–1.01.2026 (wg wieku) | do 1.01.2028 | dozwolony; nowe — ekoprojekt | biomasa ≤20% |
| Wielkopolskie | do 31.12.2023 | do 1.01.2028 | dozwolony (zainstalowany przed uchwałą — dożywotnio) | urząd podaje wymóg automatycznego podawania paliwa dla nowych kotłów — przed zakupem kotła z ręcznym zasypem potwierdź w gminie |
| Dolnośląskie | zakaz od 1.07.2024 | zakaz od 1.07.2028 | dozwolony bez terminu (nowe od 1.07.2018 — ekoprojekt, bez rusztu awaryjnego) | Wrocław i uzdrowiska mają osobne uchwały |
| Lubelskie | do 31.12.2023 | do 31.12.2026 | ekoprojekt bez terminu; klasa 5 bez ekoprojektu do 31.12.2029 | nowe budynki z dostępem do sieci: zakaz paliw stałych |
| Kujawsko-pomorskie | od 1.01.2024 | od 1.01.2028 | dozwolony; w Bydgoszczy, Toruniu, Włocławku, Grudziądzu, Inowrocławiu, Nakle, Ciechocinku i Wieńcu-Zdroju tylko do 31.12.2029 | biomasa ≤20% |
| Świętokrzyskie | od 1.07.2023 | od 1.07.2024 | od 1.07.2026 tylko ekoprojekt | od 1.07.2026 zakaz kotłów na paliwo stałe w budynkach, które da się przyłączyć do gazu lub sieci ciepłowniczej |
| Pomorskie | od 1.09.2024 | od 1.09.2026 | nowe — ekoprojekt | od 1.07.2035 zakaz kotłów klasy 5 (czy obejmuje ekoprojekt — do potwierdzenia w urzędzie) |
| Opolskie* | od 1.01.2030 | od 1.01.2032 | dozwolony | drewno ≤20% |
| Lubuskie* | od 1.01.2027 co najmniej klasa 5 | dozwolony | w Zielonej Górze i Gorzowie terminy wcześniejsze | |
| Zachodniopomorskie* | od 1.01.2024 | od 1.01.2028 | dozwolony | — |
| Podlaskie | brak uchwały antysmogowej | — | ||
| Warmińsko-mazurskie | brak uchwały antysmogowej | — | ||
Stan prawny tabeli: 4 października 2026 r. Terminy w uchwałach antysmogowych bywają przesuwane — przed zakupem kotła sprawdź aktualną uchwałę swojego województwa.
* Dane z opracowań wtórnych — przed decyzją sprawdź na stronie urzędu marszałkowskiego. Pozostałe na podstawie stron i poradników urzędów marszałkowskich i WFOŚiGW. Źródła na końcu artykułu.
Co to znaczy „ekoprojekt” i „klasa 5” — i jak to sprawdzić
Ekoprojekt to unijne wymagania dla kotłów na paliwo stałe (rozporządzenie 2015/1189): limity emisji pyłu, tlenku węgla i innych zanieczyszczeń oraz minimalna sprawność. Klasa 5 to najwyższa klasa w normie PN-EN 303-5:2012. Od 1 lipca 2018 r. w Polsce wolno sprzedawać tylko kotły co najmniej klasy 5.
Uchwały w większości wymagają, żeby nowo instalowany kocioł spełniał ekoprojekt. Wszystkie kotły zgazowujące z naszego rankingu 2026 mają klasę 5 i są na liście ZUM. Przy kontroli liczy się dokument — świadectwo badań albo deklaracja zgodności — a nie sama tabliczka na kotle.
Czy Unia zakaże kotłów na drewno?
Nie ma takiej regulacji. Zmieniona dyrektywa o charakterystyce energetycznej budynków (EPBD, 2024/1275) zakazuje od 2025 r. dotowania samodzielnych kotłów na paliwa kopalne i zakłada ich wycofanie do 2040 r. W wytycznych do dyrektywy Komisja Europejska napisała wprost, że paliwa z biomasy nie są uznawane za paliwa kopalne. Kotły na drewno nie są więc objęte tym wycofaniem.
Komisja pracuje nad nowym rozporządzeniem ekoprojektowym dla kotłów na paliwo stałe, ale do dziś nie zostało przyjęte. Jeśli wejdzie, będzie dotyczyć kotłów wprowadzanych do sprzedaży, a nie tych już zamontowanych.
Czyste Powietrze 2026 — dotacja na kocioł na drewno
Program nadal dofinansowuje kotły zgazowujące drewno i kotły na pellet, ale tylko modele z listy ZUM. Potrzebny jest audyt energetyczny przed inwestycją i świadectwo charakterystyki energetycznej po niej. Kotłów gazowych program już nie dofinansowuje.
| Poziom dofinansowania | Budynek EUco < 80 | EUco 80–140 | EUco > 140 |
|---|---|---|---|
| Podstawowy (do 40%, dochód do 135 000 zł/rok) | 17 040 zł | 36 240 zł | 50 240 zł |
| Podwyższony (do 70%, do 2 250 zł/os./mies.) | 29 820 zł | 63 420 zł | 87 920 zł |
| Najwyższy (do 100%, do 1 300 zł/os./mies.) | — | — | 125 600 zł |
Maksymalna łączna kwota dotacji przy wymianie źródła ciepła na kocioł na biomasę (kocioł + termomodernizacja), wg dokumentu MKiŚ/NFOŚiGW z 31.03.2025. EUco — zapotrzebowanie na energię użytkową do ogrzewania, kWh/(m²·rok), z audytu.
Szczegóły wniosku opisujemy w poradniku Dotacja Czyste Powietrze.
Kary i kontrole
Za palenie w kotle niezgodnym z uchwałą albo mokrym drewnem grozi mandat do 500 zł, a w sądzie grzywna do 5 000 zł. Kontrolować mogą gmina (wójt, burmistrz, prezydent i upoważnieni pracownicy), straż gminna lub miejska, policja i inspekcja ochrony środowiska — u osób prywatnych także bez zapowiedzi. Więcej w poradniku Kontrola pieca i komina 2026.
Co zrobić, jeśli masz stary kocioł
- Sprawdź klasę swojego kotła w dokumentach. Brak dokumentów zwykle oznacza kocioł pozaklasowy.
- Sprawdź termin w swoim województwie w tabeli wyżej. W wielu regionach kotły klasy 3–4 trzeba wymienić do końca 2026 albo 2027 roku.
- Zamów audyt energetyczny, jeśli chcesz skorzystać z Czystego Powietrza — bez niego nie złożysz wniosku.
- Wybierz kocioł z listy ZUM — tylko on spełnia jednocześnie uchwały i warunki dotacji.
Ceny kompletnych zestawów z kotłem zgazowującym i buforem: Atmos, Defro, Metal-Fach.
Najczęstsze pytania
Czy od 2027 roku będzie zakaz palenia drewnem?
Nie ma ogólnego zakazu. Uchwały antysmogowe wymuszają wymianę starych kotłów pozaklasowych i klasy 3–4 (w wielu województwach do końca 2026 lub 2027 r.), ale kocioł na drewno spełniający ekoprojekt lub klasę 5 jest dopuszczony. Wyjątek to Kraków, gdzie od 2019 r. nie wolno palić żadnym paliwem stałym.
Czy kocioł na drewno 5 klasy jest legalny?
Tak, w niemal całym kraju i w większości województw bez terminu. Nowo instalowane kotły muszą zwykle spełniać ekoprojekt. Kilka regionów ma lokalne ograniczenia, np. w Świętokrzyskiem od 1.07.2026 zakaz kotłów na paliwo stałe w budynkach, które da się przyłączyć do gazu lub sieci ciepłowniczej.
Czy Unia Europejska zakaże kotłów na drewno?
Obecnie nie. Dyrektywa EPBD zakłada wycofanie kotłów na paliwa kopalne do 2040 r., a Komisja Europejska wskazała, że biomasa nie jest paliwem kopalnym.
Jakim drewnem wolno palić według uchwał antysmogowych?
Drewnem o wilgotności poniżej 20%, czyli sezonowanym 1,5–2 lata pod zadaszeniem. Zakazane jest palenie mokrym drewnem i odpadami.
Jaka kara za palenie w starym kotle?
Mandat do 500 zł, a w postępowaniu sądowym grzywna do 5 000 zł. Kontrolować mogą gmina, straż gminna lub miejska, policja i inspekcja ochrony środowiska.
Czy dostanę dotację na kocioł na drewno w 2026 roku?
Tak, program Czyste Powietrze dofinansowuje kotły zgazowujące drewno z listy ZUM. Potrzebny jest audyt energetyczny przed inwestycją.
Źródła
- Mazowsze — poradnik uchwały antysmogowej (UMWM): piaseczno.eu (PDF)
- Małopolska i Kraków: powietrze.malopolska.pl
- Śląskie: powietrze.slaskie.pl
- Wielkopolska: umww.pl
- Lubelskie — terminy wymiany kotłów: ochronapowietrza.lubelskie.pl
- Pomorskie — Antysmogowe ABC: powietrze.pomorskie.eu (PDF)
- Świętokrzyskie — nowy etap uchwały: smoglab.pl
- Uchwały antysmogowe — wykaz: Ministerstwo Klimatu i Środowiska
- Wytyczne KE do dyrektywy EPBD: eur-lex.europa.eu
- Czyste Powietrze — nowa odsłona programu: gov.pl
- Lista ZUM: lista-zum.ios.edu.pl
- Egzekucja uchwał 2026: portalsamorzadowy.pl